Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) tarafından, bebek mamalarında tespit edilen ve Bacillus cereus bakterisi tarafından üretilen cereulide (sereulid) toksinine yönelik hazırlanan hızlı risk değerlendirmesi raporu yayınlandı. 30 Ocak 2026’da onaylanan bu çalışma, özellikle 16 haftalıktan küçük bebeklerin hassasiyetini ve bu toksinin sağlık üzerindeki olası etkilerini ele almaktadır.
Cereulide Nedir?
Cereulide, Bacillus cereus bakterisinin ürettiği, ısıya, asitliğe ve proteolitik enzimlere (sindirime) karşı son derece dirençli, kusmaya yol açan bir toksindir.
- Bulaş Kaynağı: Aralık 2025’ten bu yana çeşitli ülkelerde bebek mamalarında tespit edilmiş ve bu durum ürünlerin piyasadan geri çağrılmasına neden olmuştur. Bulaşmanın muhtemel kaynağının, formüllerde kullanılan araşidonik asit olduğu düşünülmektedir.
- Sağlık Etkileri: İnsanlarda “pirinç pilavı sendromu” olarak da bilinen; bulantı, kusma ve ishal gibi belirtilerle karakterize hafif gıda zehirlenmelerine yol açar. Ancak çocuklarda ağır karaciğer yetmezliği ve beyin hasarına (ensefalopati) yol açtığı nadir ve ciddi vakalar da rapor edilmiştir.
Toksikolojik Değerlendirme ve ARfD Belirlenmesi
EFSA, mevcut verileri inceleyerek bebekler için Akut Referans Dozu (ARfD) belirlemiştir.
Cereulidin akut etkileri için en kritik eşik olarak “kusma” kabul edilmiştir. Doz-yanıt analizi için yetişkin Asya ev sivri fareleri (Suncus murinus) üzerinde yapılan bir çalışma en uygun veri seti olarak seçilmiştir. BMDL10 Değeri: Yapılan matematiksel modelleme sonucunda, %10’luk bir kusma riski artışına karşılık gelen BMDL10 değeri 4,2 µg/kg vücut ağırlığı olarak hesaplanmıştır.
Bebeklerin Tüketim Verileri
EFSA, bebeklerin mamalara olan maruziyetini hesaplamak için geniş kapsamlı gıda tüketim veri tabanını kullandı. 16 haftalıktan küçük bebekler için günlük 260 mL/kg vücut ağırlığı olan yüksek tüketim değeri, akut maruziyet tahmini için en uygun değer olarak kabul edilmiştir.
Risk Yönetimi İçin Eşik Değerler – Cereulide Kritik Limiti
Hesaplanan ARfD ve tüketim miktarları karşılaştırıldığında, sıvı formdaki mamalarda aşağıdaki konsantrasyonların aşılmaması gerektiği vurgulanmıştır:
| Ürün Tipi | Kritik Eşik Konsantrasyonu |
|---|---|
| Bebek Maması (Sıvı) | 0,054 µg/L |
| Devam Maması (Sıvı) | 0,1 µg/L |
Kaynaklar
- EFSA provides rapid risk assessment on cereulide in infant formula, 02.02.2026, https://www.efsa.europa.eu/en/news/efsa-provides-rapid-risk-assessment-cereulide-infant-formula
- Bacillus cereus toksininin tespit edilmesi üzerine bebek beslenme ürünlerinin küresel çapta geri çağrılması, https://www.efsa.europa.eu/en/news/precautionary-global-recall-infant-nutrition-products-following-detection-bacillus-cereus
- ISO 18465:2017, Microbiology of the food chain — Quantitative determination of emetic toxin (cereulide) using LC-MS/MS, https://www.iso.org/standard/62512.html