Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, “Tek Kullanımlık Plastiklere İlişkin Yönetmelik” adı ile bir taslak görüşe açıldı. Yönetmelik, tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzında kısıtlamalar öngörüyor. Yönetmelik bu şekilde yürürlüğe girerse, 1 Eylül 2026 itibariyle bazı tek kullanımlık plastiklerin satışı yasaklanmış olacak. Bu yönetmelik 2019/904/AB sayılı Avrupa Birliği mevzuatına uyumlu olarak hazırlanmıştır.
Yönetmeliğin Amacı
Bu Yönetmeliğin amacı; belirlenen tek kullanımlık plastik ürünlerin sıfır atık vizyonu kapsamında çevreye olan olumsuz etkilerini önlemek, azaltmak, ayrıca yenilikçi ve sürdürülebilir iş modelleri, ürünler ve malzemelerle döngüsel ekonomiye geçişe katkıda bulunmaktır.
Tanımlar
Yönetmelikte geçen bazı tanımlara kısaca bakalım:
- Biyobozunur plastik: Fiziksel ve biyolojik olarak parçalanabilen, sonunda karbondioksit, biyokütle ve suya ayrışan, kompostlama ve anaerobik çürütme yoluyla geri kazanılabilen plastikler
- Okso-bozunur plastik: Oksidasyon yoluyla plastik malzemenin mikro parçacıklara ayrılmasına veya kimyasal olarak ayrışmasına neden olan katkı maddeleri içeren plastik malzemeler
- Tek kullanımlık plastik ürün: Tamamen veya kısmen plastikten üretilmiş ve kullanım ömrü boyunca, yeniden doldurulmak üzere üreticiye iade edilerek veya tasarlandığı amaçla yeniden kullanılarak birden fazla sefer veya dönüşüm gerçekleştirmek üzere tasarlanmamış ürün
Kapsamdaki Tek Kullanımlık Plastik Ürünler ve Piyasaya Arz Yasağı
Taslak yönetmeliğe göre, 1 Eylül 2026 tarihinden itibaren okso-bozunur plastik ürünler ile aşağıda listelenen tek kullanımlık plastik ürünler piyasaya arz edilemez:
- Çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu,
- Tabaklar,
- Genleştirilmiş polistirenden (EPS) yapılmış kapaklı veya kapaksız gıda kapları ile kapakları dahil içecek kapları ve içecek bardakları,
- Tamamen plastikten mamul içecek bardakları,
- İçecek karıştırıcıları,
- Endüstriyel olarak önceden doldurulmuş gıdaları içeren kaplar hariç olmak üzere tamamen plastikten mamul gıda kapları:
- Tüketicilere boş olarak verilen,
- Otel, restoran, kafe ve benzeri yerlerde gıdaların tüketimi için kullanılan,
- Paket servis kapsamında hemen tüketime yönelik olan gıdaları içeren,
- Plastik pamuklu çubuklar ve pipetler,
- Balonları destekleyecek çubuklar ve bu çubukların mekanizmaları,
Tüketimin Azaltılmasına Yönelik Çalışmalar
Aşağıda belirlenen tek kullanımlık plastik ürünlerin tüketiminin sürdürülebilir ve kalıcı şekilde azaltılması esastır:
- Kısmen plastikten mamul içecek bardakları
- Kısmen plastikten mamul gıda kapları
- Ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetleri
- Islak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havluları,
Plastik Şişelerde Plastik Kapak Gereklilikleri
1/1/2027 tarihinden itibaren, 3 litreye kadar kapasiteli, sıvıların sunumu veya muhafazası amacıyla kullanılan ve plastik kapakları olan tek kullanımlık plastik içecek kapları, ürünlerin amaçlanan kullanım aşaması boyunca kapakların kaplara takılı kalması koşuluyla piyasaya arz edilir.
Buna cam ve metal içecek kapları dahil değildir.
İşaretleme Gereklilikleri
1/1/2027 tarihinden itibaren üreticiler, aşağıdaki belirtilen ve piyasaya arz edilen tek kullanımlık plastik ürünlerin kendisinin veya ambalajının üzerinde, tanımlanan işaretleme gerekliliklerini sağlamakla yükümlüdür:
- Filtreli tütün ürünleri ve tütün ürünleriyle birlikte kullanılmak üzere pazarlanan filtreler,
- Islak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havluları,
- Hijyenik pedler, tamponlar ve tampon aplikatörleri,
- İçecek bardakları,
Avrupa Birliği Mevzuatına Uyum
Bu Yönetmelik, “Belirli Plastik Ürünlerin Çevre Üzerindeki Etkisinin Azaltılması Hakkında 2019/904/AB sayılı ve 5/6/2019 tarihli Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.
Avrupa Birliği’ne üye ülkeler, bu direktifin gerekliliklerini yerine getirmek için iç mevzuatlarını düzenlemiş durumdadır. Kurallar ülkeye göre daha sıkı olabilmektedir.
Örneğin Fransa, “Döngüsel Ekonomi İçin Atık Karşıtı Yasa” (AGEC) ile direktifin en sıkı uygulayıcılarından biri oldu. AB direktifinde yer almayan meyve ve sebzelerin plastik ambalajla satılmasına yönelik geniş yasaklar getirdi. 2023’ten itibaren restoranlarda (fast-food dahil) sunulan yiyecek ve içeceklerin plastik kaplarda servis edilmesi tamamen yasaklandı; yeniden kullanılabilir tabak ve bardak şartı getirildi.
Zamanlama
Yayınlanmış olan taslağa görüş bildirme süresi: 3 Nisan 2026
NOT: İçerikte verilen tarihler kesin olmayıp, yönetmeliğin yayınlanma tarihine göre değişebilir.
Türkiye’de Tek Kullanımlık Plastik Miktarı
Anadolu Ajansı’nın haberine göre, Türkiye’de 2022’de 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Veriler TÜİK’ten alındı. Bazılarının miktarı aşağıdaki gibi:
| Tek Kullanımlık Plastik Cinsi | Kullanım Miktarı (ton) |
|---|---|
| Plastik Bardak | 120.000 |
| Plastik Çatal Kaşık | 32.406 |
| Plastik Tabak | 25.584 |
| Plastik Pipet | 10.234 |
| Plastik Karıştırıcı | 5.117 |
| Plastik Pamuk Çubuğu | 2.858 |
Kaynaklar
- Tek Kullanımlık Plastiklere İlişkin Yönetmelik Taslağı görüşe açılmıştır, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Duyuru, https://cygm.csb.gov.tr/tek-kullanimlik-plastiklere-iliskin-yonetmelik-taslagi-goruse-acilmistir-duyuru-473061
- Directive (EU) 2019/904 of the European Parliament and of the Council of 5 June 2019 on the reduction of the impact of certain plastic products on the environment, https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/904/oj/eng
- Anadolu Ajansı, Türkiye tek kullanımlık plastikleri kaldırmaya hazırlanıyor, 11.03.2026, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiye-tek-kullanimlik-plastikleri-kaldirmaya-hazirlaniyor/3859057